Zegar szachowy mówiący: gra turniejowa bez patrzenia na tarczę

Przystosowany zegar szachowy pozwala poznać pozostały czas bez patrzenia na tarczę: dotykiem (wzmocnione wskazówki, wypukłe znaczniki, wyczuwalna flaga) lub słuchem (komunikaty głosowe). Przepisy FIDE dopuszczają specjalny zegar dla graczy niewidomych i opisują jego oznaczenia dotykowe.

Dwa rodzaje przystosowanych zegarów

W języku potocznym mówi się o „zegarze mówiącym”, ale przepisy FIDE opisują przede wszystkim zegar dotykowy. Istnieją więc dwa podejścia, które mogą się uzupełniać.

Zegar dotykowy ze wskazówkami

Zgodnie z suplementem FIDE dla zawodników z niepełnosprawnościami, zegar dopuszczony dla graczy niewidomych posiada:

• wzmocnione wskazówki, które nie uginają się pod palcem;
• na tarczy jeden wypukły punkt co pięć minut oraz dwa punkty umieszczone blisko siebie co piętnaście minut;
• łatwo wyczuwalną flagę, ustawioną tak, by gracz mógł dotknąć dużej wskazówki w ostatnich pięciu minutach godziny.

Gracz przesuwa palcem po tarczy, wyczuwa wskazówkę i odczytuje czas, nie uszkadzając jej. Flaga, która opada w chwili upływu czasu, wyczuwalna jest dotykiem.

Zegar cyfrowy z komunikatem głosowym

Niektóre cyfrowe zegary oferują sygnały dźwiękowe lub głosowe podawanie pozostałego czasu. Parametry bardzo się różnią w zależności od modelu (język komunikatu, częstotliwość, podłączenie słuchawki), dlatego należy je sprawdzić w specyfikacji technicznej i nie zakładać, że zwykły zegar cyfrowy „mówi”. W zawodach oficjalnych o wyborze sprzętu decyduje regulamin turnieju: zapytaj sędziego lub organizatora, jaki sprzęt jest dopuszczony.

Co gracz powinien móc zrobić samodzielnie

1. Uruchomić zegar, naciskając przycisk po swojej stronie (najlepiej duży).
2. Poznać pozostały czas w każdej chwili, dotykiem lub słuchem.
3. Wiedzieć, czy jego flaga opadła.
4. Ustawić czas początkowy i inkrement albo wiedzieć, że zrobiła to za niego osoba trzecia przed partią.

Zasady partii, które warto znać

Przepisy FIDE precyzują, że zegar przeciwnika zaczyna chodzić dopiero po wykonaniu ruchu: figura gracza niewidomego zostaje postawiona na nowym polu, figura zbita zostaje zdjęta z szachownicy gracza, a ruch został ogłoszony. Zapobiega to traceniu czasu przez gracza, gdy przeciwnik bada szachownicę. FIDE publikuje też zalecenia („Guidelines on treatment of disabled chess players”), które sugerują zwolnienie gracza niewidomego z zapisywania ruchów w ostatnich pięciu minutach partii, ponieważ widzący przeciwnik może odpowiadać bardzo szybko.

Wybór zegara: praktyczne wskazówki

Zanim porównasz modele, ustal, czy zegar będzie służył w turniejach, czy do gry z bliskimi. Do użytku domowego zwykle wystarczy zegar z dużymi przyciskami i wysokim kontrastem; przewodnik Le Palais des Échecs o wyborze cyfrowego zegara opisuje ogólne kryteria (tempa, inkrement, czytelność). Aby nauczyć się z niego korzystać, zobacz też jak ustawić i używać zegara. Te strony nie przedstawiają zegara mówiącego; służą jako ogólna baza.

Lista kontrolna przed zakupem

• Czy przyciski są duże, łatwe do znalezienia palcem i albo ciche, albo wyraźnie słyszalne?
• Czy pozostały czas jest podawany głosowo lub czytelny w wypukłym oznaczeniu?
• Czy flaga jest wyczuwalna dotykiem?
• Czy ustawienie początkowe można wykonać bez patrzenia, czy może je zrobić opiekun?
• Czy model jest dopuszczony w turniejach, w których chcesz grać?

Szachownicę towarzyszącą zegarowi opisuje strona o szachownicy dotykowej i zapisie szachowym w brajlu.