Spellen voor mensen met AMD: schaken in groot formaat en andere ideeën

Voor iemand met AMD zijn grote formaten, sterke contrasten en goede verlichting het belangrijkst, want de ziekte beschadigt het centrale zicht maar laat het perifere zicht intact. Schaken, dammen, dominostenen met grote stippen en kaarten met grote letters zijn goede keuzes. Deze pagina vervangt geen medisch advies.

AMD en spellen: wat je moet weten

De macula zorgt voor het scherpe zicht, dat je nodig hebt om te lezen, een gezicht te herkennen of een schaakstuk te onderscheiden. Wanneer deze verslechtert, wordt het midden van het gezichtsveld wazig of donker, terwijl de rand zichtbaar blijft. Volgens het Franse Inserm treft de ziekte, in alle vormen samen, ongeveer 8% van de Franse bevolking, met een frequentie die sterk toeneemt met de leeftijd: ongeveer 1% van de 50- tot 55-jarigen en 25 tot 30% van de 75-plussers. Deze cijfers moeten ongeveer gehalveerd worden als je alleen de late vormen met verlies van het centrale zicht meetelt. Andere bronnen geven andere cijfers, daarom moet je ze als orde van grootte lezen.

In de praktijk kan de persoon beter zien door iets naast het voorwerp te kijken. Een aangepast spel vergemakkelijkt deze strategie: grote stukken, duidelijk onderscheiden kampen, geen overweldigende patronen.

Schaken in groot formaat

Schaken vereist geen tekst lezen: alles zit in de vorm van de stukken en de kleur van de velden. Dat is een voordeel voor iemand met AMD, mits je geschikt materiaal kiest.

• Hoge en brede stukken, met duidelijk verschillende silhouetten (paard, loper, dame).
• Contrasterende kampen: zeer lichte stukken tegenover zeer donkere stukken.
• Mat bord, zonder reflectie of glanzende lak, met royale veldjes.
• Gelijkmatige en regelbare verlichting, liefst van opzij.

Le Palais des Échecs legt in een artikel uit hoe je een schaakbord van grote afmeting kiest, met de maten van de velden en de koninghoogte: een goede leidraad om een comfortabel spel te herkennen. Om een spel te schenken aan een naaste die met pensioen gaat, biedt dezelfde site ook een schaakspel als pensioengeschenk aan.

Andere spellen en activiteiten voor slechtziende senioren

Voor gezinnen en instellingen

In een verzorgingstehuis of dagopvang helpen enkele gewoonten: een vrije tafel, zacht direct licht, partijen van twintig tot dertig minuten, een animator die de zetten aankondigt. Schaken kan ook met twee spelers van ongelijk niveau: de ene kan de andere een stukvoordeel geven. Het doel is samen plezier beleven aan het spel. Als het zicht blijft afnemen, schakel dan geleidelijk over op reliëf; op de pagina spellen voor slechtzienden staan de aanpassingen uitgelegd, en de pagina over spellen voor blinden bouwt dit verder uit.

Wat deze gids niet zegt

Deze site geeft geen medisch advies. Elke daling van het zicht, of elke vervorming van rechte lijnen, is reden om snel een oogarts te raadplegen. Verder wordt hier geen enkele bewering gedaan over een therapeutisch effect van schaken op de ziekte.